“1818 Frankenstein in 2018” – Waar ging het boek ook al weer over?

Sinds eind november draait het biografisch kostuumdrama Mary Shelley in de Nederlandse bioscoop. Als personage in een film was Mary Shelley al eerder te zien in o.a. Bride of Frankenstein (1935), Ken Russell’s Gothic (1986) en Roger Corman’s Frankenstein Unbound (1990), en zelfs op TV in de “Modern Prometheus” aflevering van de Highlander TV serie (1997). Zoals Frank Mulder schreef in zijn recensie, is de huidige biopic “iets Gotisch, maar geen horror”. De film geeft het publiek een kijkje in het tumultueuze leven van een jonge schrijfster wiens eerste roman één van de grondleggers zou worden van het moderne horrorgenre. Wat minder bekend is, Mary Shelley schreef ook één van de eerste post-apocalyptische romans: The Last Man (1826).

Frankenstein; or, The Modern Prometheus

Vader

De roman is opgedragen aan Mary’s vader, William Godwin, die in zijn tijd berucht was geworden omdat hij in Political Justice (1793) uitlegde dat de samenleving alleen verbeterd kon worden door de huidige sociaal-politieke instellingen af te breken, en de samenleving vanaf de grond opnieuw op te bouwen. Weg met de aristocratie, het huidige rechtsstelsel, het huwelijk, en ga zo maar door. Ook schreef hij verhalen waarin hij zijn radicale filosofie in fictieve vorm goot voor een breed publiek. Zijn eerste roman, Things as They Are (1794), nu beter bekend als Caleb Williams, ging vooral over de tirannie van het Britse klasse systeem. Godwin staat nu bekend als een grondlegger van het anarchisme. In Mary’s geboorte jaar publiceerde Godwin The Enquirer. Hierin stelde hij dat de mens een inherent sociaal dier is. Binnen de grenzen van de samenleving zijn de interesses van individuele mensen onlosmakelijk met elkaar verbonden. Opvoeding en onderwijs hebben als doel mensen elkaar te leren helpen, nuttig te zijn voor elkaar, en zo elkaars welzijn en geluk te waarborgen. Alleen via gezamenlijke en gedeelde welwillendheid is het mogelijk een vreedzame samenleving te creëren waarin iedereen het beste voorheeft met elkaar. Godwin schreef in een periode waarin er onder progressieve denkers veel gehoor werd gegeven aan Rousseau’s ideeën over de corrumperende invloed van maatschappelijke, economische en politieke instellingen in de samenleving. Rousseau’s invloedrijke boek Emile (1762) opent met de zin: “Alles is goed gekomen uit de handen van den Schepper, alles ontaardt in de handen van den mensch”. Godwin en Mary Shelley’s moeder, de feministische filosoof Mary Wollstonecraft, waren het tot op zekere hoogte eens met Rousseau. Ze vonden ook dat de huidige vorm van samenleven in Europa niet bevorderlijk was voor het welzijn van mens en maatschappij. Toch hadden ze, vooral Wollstonecraft, ook gegronde kritiek op Rousseau’s ideeën over de aard en opvoeding van de vrouw.

Shelley’s roman bevat soortgelijke thema’s. Frankenstein gaat over het belang van hechte familie- en sociale banden voor het welzijn van het individu; contrasteert Victors traditionele met de vrijzinnige opvoeding van het monster, en benadrukt de noodzaak van een constructieve, onafhankelijke rol voor vrouwen in de samenleving. De wetenschap is natuurlijk ook een thema. Victor gaat ten slotte naar de universiteit van Ingolstadt om natuurwetenschappen te studeren. Maar het draait in de roman vooral om de rol die wetenschap speelt in de vervreemding tussen Victor en Elizabeth, Victor en zijn familie, en Victor en zijn creatie.

Occulte Filosofie

Wat filmversies vaak achterwegen laten is het feit dat Victor naar de universiteit wordt gestuurd door zijn vader, omdat hij zich zorgen maakt over zijn zoons interesse in de occulte filosofie van Cornelius Agrippa, Paracelsus en Albertus Magnus. Victor vertelt aan kapitein Walton dat zijn vaders wil alles bepalend was binnen de familie. Dit is een ervaring die Victor deelt met Walton en de raamverteller in de roman verbind met de hoofdpersoon. Of hij nu gelijk heeft of niet, Victor gelooft dat de natuurwetenschappen die hij is gaan studeren op aandringen van zijn vader zijn lot hebben bepaald. Aan de universiteit merkt Victor snel dat zijn aanhoudende interesse in oude ideeën over de natuur niet gewaardeerd worden. Victor past zich snel aan, en omarmt de moderne wetenschappelijke visie op de natuur. Hiermee ontwikkeld Victor ook het gevoel dat hij zich moet bewijzen ten opzichte van zijn mede studenten en professoren. Zijn drang om de oorsprong van het leven te vinden, vangen, en te operationaliseren om nieuw leven te creëren, komt voort uit een ambitie om de wereld te laten zien dat hij de meest vooruitstrevende wetenschapper is; een wetenschapper zo machtig dat hij de dood kan verslaan. Mannelijke hoogmoed is een belangrijk thema in de roman.

Feministische studies (bv. Anne K. Mellor, Mary Shelley, Her Life, Her Fiction, Her Monsters, 1989) en eco-kritische studies (bv. Roszak, The Gendered Atom, 2000) van Shelley’s roman tonen aan dat Frankenstein kritiek bevat op het androcentristische karakter van de moderne samenleving, en vooral de wetenschap. Ingolstadt is een mannenbolwerk, waar wetenschappers druk bezig zijn moeder natuur tot in haar kleinste details te ontleden, zodat al haar krachten ingezet kunnen worden ten gunste van de mensheid (mannelijkheid). De filosofe Carolyn Merchant schreef hier in 1980 een mooi boek over: The Death of Nature. Victors onuitputtelijke drang zijn theorieën te bewijzen vervreemd hem van zijn familie, zijn vrienden, en natuurlijk Elizabeth.

Mary Shelley in Gothic

Vervreemding

Theodore Roszak ziet in Victors nachtmerrie de essentie van Shelley’s verhaal. Victor droomt dat hij Elizabeth ziet lopen in Ingolstadt, kern gezond en blij om hem te zien. Maar als Victor haar omhelst veranderd ze in het lijk van zijn overleden moeder: Victor heeft niet de dood verslagen, maar de dood omarmd met zijn experiment. Voor Roszak is deze scene het symbolische moment in de roman. Hier komen de thema’s over opvoeding, de familie en de wetenschap samen. Niet alleen is Victor door zijn obsessie met de kracht van de wetenschap het welzijn van zijn familie en zijn eigen welzijn vergeten; door het kunstmatig creëren van leven heeft hij de primaire aard van de natuur geschaad, waarin naast competitie tussen levende wezens ook samenwerking en zelfs symbiose van groot belang zijn. Voor Roszak gaat Frankenstein vooral over de vervreemding tussen mens en natuur, mens en mens, en man en vrouw in een door ratio, exacte wetenschap en mannen gedomineerde samenleving. Roszak publiceerde in 1995 een eigen versie van Shelley’s verhaal, The Memoirs of Elizabeth Frankenstein, waarin hij de essentiële rol van de vrouw, de natuur, en het belang van intellectuele vrijheid en sociaal-politieke gelijkheid voor een gezonde samenleving benadrukt. Hij won er de James Tiptree, Jr. Award mee – een belangrijke Science Fiction prijs.

In Shelley’s origineel is Victors creatie een symbool van de vervreemding, misschien wel Victors dubbelganger. Eerst afgestoten door Victor, en vervolgens door iedereen die hij tegenkomt, dwaalt het monster eenzaam door het landschap opzoek naar een metgezel. In zijn verhaal staat opnieuw het thema van onderwijs centraal. Dit maal ligt de focus niet op de wil van de vader, maar op een vrijzinnigere opvoeding. Het wezen leert praten en lezen, en vindt een aantal belangrijke boeken die zijn persoonlijke visie op zijn bestaan en zijn lot vormen. Via zijn bijzondere relatie met de familie DeLacey leert hij dat liefde en samenhorigheid belangrijke ingrediënten zijn voor een waardevol menselijk bestaan. Het eloquente betoog waarin hij Victor probeert te overtuigen om voor hem een metgezel te maken valt echter op dovemans oren. Victor weigert, en het gevoelige wezen ziet geen andere uitweg meer dan overgaan tot terreur om Victor zijn wil op te leggen.

Mary Shelley in Frankenstein Unbound

Voor Percy Shelley bevatte Mary’s roman een sociaal-constructivistisch begrip van identiteitsvorming en de samenleving. Volgens hem waren de uiteindelijke misdaden van Victors monster niet het product van een ingeboren drang tot kwaad, maar het onvermijdelijke gevolg van de erbarmelijke omstandigheden van zijn bestaan. Het monsters lot illustreert de stelregel dat een slecht behandeld mens gemeen zal worden. Percy’s begrip van de roman roept weer de vraag op in hoe verre de jonge Victor eerlijk was behandeld door zijn vader. Dat mag de lezer zelf bepalen natuurlijk. Maar zelf moet ik aan het eind van de roman altijd denken aan kapitein Waltons bekentenis aan het begin van de roman: dat zijn vader, terwijl hij op sterven lag, Waltons oom en voogd het bevel had gegeven de jonge Walton te verbieden ooit naar zee te gaan. Dat Frankenstein is opgedragen aan Mary Shelley’s eigen vader is mijns inziens geen toeval. Maar is het een ode, of ironisch bedoeld? Misschien dat de film Mary Shelley die vraag voor jouw kan beantwoorden.

 

Laat een reactie achter

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Halloween 2019: feesten, evenementen en horrormarathons

7 leuke Halloween-activiteiten 2019

Halloween begint echt in te burgeren in Nederland. Grote pretparken pakken uit, etalages van winkels worden versiert en alle tv-zenders zenden griezelige programma's uit. Er zijn inmiddels vele Halloween-activiteiten in Nederland, we lichten er 7 voor je uit.
Lees meer...

Vier Halloween 2019 in deze 8 pretparken

De populariteit van Halloween in pretparken blijft toenemen. Behalve de griezelige aankleding, spookhuizen en scarezones is het ook dé mogelijkheid om de achtbanen in het donker te beleven!
Lees meer...

Halloween steeds uitbundiger gevierd in Nederland

De meeste Nederlanders vieren Halloween. Dit blijkt ons onderzoek in samenwerking met Stadshart Zoetermeer – dé Halloweenstad van Nederland. Ruim 70% van de respondenten staat stil bij dit van oorsprong Keltische griezelfeest.
Lees meer...

Deze 5 Halloweenfeesten pakken flink uit!

Iedere kroeg of club organiseert wel een feestje met Halloween, maar welke pakken er echt uit? We gaan alleen voor de échte Halloweenfeesten.
Lees meer...

5 Spookhuizen en Escape Experiences voor echte thrillseekers (Halloween 2019)

Een avondje horrorfilms kijken is niet meer genoeg voor echte thrillseekers en ook dit jaar valt er weer genoeg te beleven voor, tijdens en ná Halloween.
Lees meer...

Maar wat is Halloween eigenlijk?

31 oktober is het Halloween of eigenlijk All Hallows Eve, de avond voor Allerheiligen. Halloween is een samensmelting van diverse gebruiken en geloven.
Lees meer...

Vijf ‘Last Minute’ Halloweenkostuums

Je kent het misschien wel,  je hebt kaartjes voor een Halloweenfeest en enorme zin om te gaan maar niet zoveel tijd en geld om aan een kostuum te besteden.
Lees meer...

Hoe maak je jouw eigen Halloween-pompoen?

Handleiding: Maak je eigen Halloween Pompoen! Heb jij al een pompoen versierd of wil je dat wel doen maar weet je niet zo goed hoe?
Lees meer...

Kort Verhaal: Happy Halloween door Hanneke Boon

Greg trok zijn vest naar beneden. Aandachtig keek hij naar zichzelf in de spiegel. ‘Dit kostuum is dom’ dacht hij bij zichzelf.
Lees meer...

Help! Hoe word ik een Zombie in 5 stappen?

Zombies zijn hip, verkleed je als zombie voor Halloween of een zombiewalk. Hoe wordt je een zombie? Tutorial met Zombie-kleding en make-up
Lees meer...

Halloween: kostuums om je te inspireren

Halloween; dat wordt weer griezelen! De ideale gelegenheid om je te verkleden als monster, spook, zombie, vampier of als je beestachtige zelf?
Lees meer...

Dia de los Muertos – de dag van de doden

Dia de los Muertos is een eeuwenoude traditie met rituelen van de inheemse Mexicaanse bevolking die schedels als trofee bewaarde.
Lees meer...

Zo vier je Halloween in Walt Disney World, Orlando!

Halloween ofwel All Hallows' Eve wordt natuurlijk het grootst gevierd in Amerika. Daarom gingen we dit jaar naar Disney Orlando!
Lees meer...

Ben jij klaar voor het Halloweenfeest?

De videoclip Social Mediasochist - Common Shiner biedt inspiratie voor een Halloweenkostuum en brengt je alvast in de feeststemming!
Lees meer...

Halloween: Creëer je eigen enge gerechten

Gerechten die gemaakt worden met Halloween kunnen er mooi, maar juist ook walgelijk uitzien. De kunst daarvan is puur, om het maar zo eng mogelijk te maken.
Lees meer...

Halloween: Pompoenen voor Fashionista’s

Horror-liefhebbende, Halloweenvierende fashionista's kunnen dit jaar in stijl voor de dag komen met pompoenen voorzien van de logo's van luxemerken.
Lees meer...

Kort verhaal: Allerheiligen – Wim Dekens

Het was kwart over tien toen de jonge man naar de ingang van het kleine kerkhof liep. Kort verhaal Allerheiligen van Wim Dekens.
Lees meer...

Top 5: griezelsnoep voor Halloween

Deze week een top 5 met heerlijk griezelige snoepjes!
Lees meer...

Interview met scare actor Shelby Keizer

Overdag normale mensen, 's avonds wezens van de nacht. Wij interviewden één van de scare actors van Haunted Hall: Shelby Keizer.
Lees meer...

Tover je woning om in een spookhuis

Op zoek naar originele Halloween-decoraties? Met de ‘digital decorations’ van AtmosFX verander je je woning met een druk op de knop in een spookhuis. AtmosFX levert animaties en films die kunnen worden afgespeeld op je televisie en computer, maar die je ook kunt projecteren. AtmosFX levert desgewenst speciale schermen waarop je de…
Lees meer...

Maak je Halloweenkostuum compleet met deze maskers

Met een Halloween-masker maak je jouw kostuum echt af. Wij geven je 5 ideeēn om er fantastisch uit te zien op het Halloweenfeest! En 15% korting!
Lees meer...

Halloween-filmtips

Top 5 filmtips om met Halloween te kijken

Afgelopen tijd hebben De Nachtvlinders hevig gediscussieerd over welke vijf horrorfilms je met Halloween moet kijken, dit is onze tip 5:
Lees meer...

Halloween Horror Top 25 van de jaren ’10 – Deel 1

Wat zijn de 25 beste horrorfilms van dit decennium? Midnight Movie Reviewer Dennis Alink bespreekt nummers 25 t/m 21 van deze Halloweenlijst.
Lees meer...

Top 5 sfeervolle Halloweenfilms

Vandaag, 31 oktober is het dan Halloween en daarom een Top 5 met, in mijn ogen, de meest sfeervolle Halloweenfilms.
Lees meer...

Korte Halloweenfilms

Halloween parodie van Backstreet Boys “I’ll Kill You That Way”

Slashstreet Boys maken hilarische parodie van "I Want It That Way" speciaal voor Halloween.
Lees meer...

Don’t Do It & Pumpkin Night – 2 korte Halloweenfilms

Yes, het is Halloween! Twee korte horrorfilms die ons laten zien dat je niet moet spotten met pompoenen. Happy Halloween!
Lees meer...

Downloading And You – Korte Halloweenfilm

Een knappe prestatie op zich, al voor de 13e keer maken Adam Green en Will Barratt een korte film voor Halloween: Downloading And You
Lees meer...

Korte Halloweenfilm: The Trick or Treater (Eric England)

Het is weer bijna Halloween, een stevige en vooral hongerige pompoen speelt de hoofdrol in deze korte horrorfilm The Trick or Treater.
Lees meer...

Korte Halloween-film: Witches Brew

Het lijkt zo’n onschuldig kinderspelletje ‘Witches Brew’, kinderen geven geblindeerd heksenspullen door en ze moeten raden wat het echt is.
Lees meer...

The Killer Choir: Kill the world

Een parodie op het liedje: Michael Jackson- Heal the world
Lees meer...

Monster Problems – korte Halloween-film

Drie monsters zitten achter een jongetje aan in zijn slaapkamer, maar helaas is het jongetje ze telkens te slim af.
Lees meer...

The Green Ruby Pumpkin – korte Halloween film

Wat gebeurt er als je twee special effect meesters een Halloweenfilmpje laat maken? De korte film The Green Ruby Pumpkin is het resultaat van een samenwerking van Miguel Ortega (Thor, 300, Silent Hill) en Tran Ma (Thor, Alice in Wonderland, Transformoers: Dark of the Moon). http://vimeo.com/51358765 De twee hebben veel aandacht gehad voor…
Lees meer...

Korte film: Halloween Hugs (Adam Green, 2013)

Al jaren maakt filmregisseur Adam Green ( Hatchet, Frozen, Holliston) iedere Halloween een korte film met Halloween als thema.
Lees meer...

Happy Tree Friends vieren Halloween: Remains To Be Seen

Wie kent ze niet, de superblije Happy Tree Friends. En natuurlijk vieren ook de Happy Tree Friends Halloween, hoewel vieren misschien niet het juiste woord is...
Lees meer...

The Life and Death of a Pumpkin

Deze korte horrorfilm van Aaron Yonda over het leven van een Halloweenpompoen uit 2006 met de voiceover van Matt Sloan is zowel dramatisch als vermakelijk.
Lees meer...

Korte Halloween-film “The Jester”

The Jester is geregisseerd door Colin Krawchuk en vertelt over een man die op Halloween-avond een goochelaar tegenkomt die wel erg enge trucjes heeft...
Lees meer...

Trick or Treat: Just take one – Halloween Short

Het dilemma voor trick-or-treat met Halloween, wat te doen met een onbeheerde bak met snoep voor een deur met een briefje JUST TAKE ONE... korte film
Lees meer...